تحقیقات بازار، عموما، با در‌نظر داشتن بازار هدفی با ویژگی‌های مشخص همراه است. سوال‌های غربالگری(Screening Questions) سوال‌هایی هستند که محقق آن‌ها را در ابتدای مطالعه بازار قرار می‌دهد تا پس از اطمینان از واجد شرایط بودن پاسخ‌دهندگان، سوال‌های اصلی که منطبق بر اهداف مطالعه هستند را نمایش دهد و بپرسد. پاسخ‌دهندگانی که ویژگی‌های مورد نظر محقق را ندارند، بدون مشاهده سوال‌های اصلی به انتهای مطالعه هدایت می‌شوند. 

مزایای استفاده از سوال‌های غربالگری

  • تحلیل آسان‌تر داده‌ها: بدون سوال‌های غربالگری، پاسخ‌های ناخواسته‌ای جمع‌آوری می‌شوند که در مرحله تحلیل داده باید توسط محقق شناسایی و حذف شوند. در نتیجه مرحله آماده‌سازی داده‌ها برای تحلیل، طولانی و هزینه‌بر خواهد شد. وجود سوال‌های غربالگری کمک می‌کند تمرکز تیم تحقیق بازار بر تحلیل داده‌های موجود باشد تا آماده‌سازی و پاکسازی داده‌ها. 
  • کاهش سوگیری پاسخ‌دهنده: سوگیری پاسخ‌دهنده زمانی رخ می‌دهد که وی نمی‌خواهد یا نمی‌تواند اطلاعات دقیق و صحیحی را در اختیار قرار دهد. این وضعیت که منجر به خطا در نتایج تحقیق می‌شود، می‌تواند به کمک سوال‌های غربالگری کاهش یابد. سوال‌ غربالگری در ابتدای تحقیقات بازار کمک می‌کند پاسخ‌دهنده با سطح دانش و آگاهی پایین در خصوص موضوع تحقیق، شناسایی و به انتهای مطالعه هدایت شود. 

سه شیوه استفاده از سوال‌های غربالگری در تحقیقات بازار

۱. غربالگری پاسخ‌دهندگان به کمک اطلاعات جمعیت‌شناختی: رایج‌ترین شیوه استفاده از سوال‌های غربالگری، پرسش در خصوص سن، میزان درآمد، جنسیت، استان محل اقامت و ... است. گروه سوال جمعیت‌شناختی اطمینان خاطر از انطباق ویژگی‌های پاسخ‌دهندگان با جامعه هدف موردنظر را فراهم می‌سازد. 

۲. غربالگری پاسخ‌دهندگان به کمک میزان دانش و آگاهی آن‌ها: برخی تحقیقات بازار مرتبط با محصول یا خدماتی خاص هستند و پاسخ‌دهنده باید میزان مشخصی آگاهی و دانش در آن حوزه داشته باشد تا خطایی در تحلیل نتایج و تصمیم‌گیری رخ ندهد. مثلا فروشگاهی به دنبال ارزیابی بازار محصولات تخصصی کوهنوردی است. ابتدا چند سوال مرتبط با وسایل مختلف کوهنوردی می‌پرسد تا اطمینان یابد پاسخ‌دهنده با این حوزه آشنا است. 

۳. غربالگری پاسخ‌دهندگان به کمک احراز هویت: در برخی تحقیقات بازار جامعه مخاطب باید ابتدا احراز هویت شوند. مثلا سازمانی برای محصول یا خدمت جدید به دنبال جمع‌آوری نظرات نمایندگان فروش خود در مناطق مختلف ایران است. هر نماینده باید در ابتدا کد پرسنلی یا رمز عبوری که برای آن‌ها قبلا ایمیل شده است را وارد نماید تا پس از صحت‌سنجی آن بتواند به سوال‌های مطالعه پاسخ دهد. 

توصیه‌هایی برای طراحی سوال‌های غربالگری

۱. گروه سوال‌های غربالگری کوتاه باشد. بهتر است تعداد سوال‌های غربالگری کمتر از ده سوال باشد و پاسخ‌دهی به آن‌ها حداکثر ۲ دقیقه زمان ببرد. 

۲. به گروه سوال‌های غربالگری مانند یک قیف نگاه کنید. ابتدا سوال‌های کلی بپرسید و به تدریج آن‌ها را دقیق‌تر و جزیی‌تر کنید. مثلا ابتدا بپرسید: آیا در ماه گذشته سفارش آنلاین داده‌اید؟ اگر پاسخ مثبت بود، در یک سوال چند‌گزینه‌ای‌ چند‌انتخابی بپرسید: از کدام وب‌سایت‌ها در ماه گذشته سفارش آنلاین داده‌اید؟

۳. سوال غربالگری با بیشتر از دو گزینه «بلی/خیر» طراحی کنید. مثلا بهتر است بپرسید: کدام گزینه نحوه تردد شما در تهران در ماه گذشته را بهتر توصیف می‌کند؟ شامل گزینه‌های سفر با ماشین شخصی، استفاده از مترو، استفاده از اتوبوس‌های شهری، استفاده از اپلیکیشن‌های درخواست خودرو. به جای اینکه بپرسید: آیا در ماه گذشته از اپلیکیشن‌های درخواست خودرو استفاده کرده‌اید؟ و صرفا دو گزینه بله و خیر قرار دهید. 

۴. در گروه سوال جمعیت‌شناختی تنها سوال‌های مورد نیاز را بپرسید و اطلاعات بیشتر برای تکمیل پروفایل مشتری/کاربر/سازمان را در انتهای مطالعه قرار دهید. 

طراحی سوال غربالگری به کمک ویژگی «افزودن شرط» در پُرس‌لاین

استفاده از سوال‌های غربالگری به معنی ایجاد مسیرهای مختلف و متفاوت پاسخ‌دهی در پرسشنامه آنلاین است. با استفاده از ویژگی «افزودن شرط» به راحتی می‌توانید پیچیده‌ترین مسیر‌های پاسخ‌دهی را در پرسشنامه ایجاد کنید. توصیه می‌کنیم قبل از تنظیم شرط در مطالعه، روی کاغذ فلوچارت مورد‌نظر را طراحی کنید

برای آشنایی با نحوه افزودن شرط، این ویدیوی کوتاه را ببینید.